Cusco

Cusco ligt op ongeveer 3.400 meter in de Andes. De stad spreidt zich uit over een dal en klimt tegen de hellingen omhoog, met een oud centrum van stenen muren, pleinen en koloniale huizen. Rond de Plaza de Armas staan grote kerken; in de straten erachter sluiten Inca-stenen nog altijd precies op elkaar aan. Het verleden zit hier op ooghoogte, tussen de deuren en ramen van de huidige stad.

Dat centrum heeft heel verschillende kanten. San Blas bestaat uit smalle, steile straten met ambachtswinkels en ateliers. In San Pedro draait het om de markt, boodschappen en eten. Boven de stad liggen de grote muren van Saqsaywaman. Cusco is daarmee een bestemming waar je dagen kunt vullen met kijken, rondlopen en ergens aanschuiven, ook voordat de Heilige Vallei en Machu Picchu aan de beurt zijn.

Een hoofdstad die bleef veranderen

Onder Inca-heerser Pachacutec groeide Cusco uit tot het bestuurlijke en religieuze hart van een rijk dat een groot deel van de Andes besloeg. Na de Spaanse verovering werden kerken, kloosters en woonhuizen over en naast de oudere bebouwing gezet. Dat verklaart de combinaties die je nu ziet: een Inca-muur onder een koloniale gevel, of een klooster op de plek van een tempel. Sinds 1983 staat het historische centrum op de Werelderfgoedlijst.

Plekken die de stad een gezicht geven

Plaza de Armas en de kerken

De Plaza de Armas is het ruime middelpunt tussen de smallere straten. De kathedraal en La Compañía bepalen een groot deel van het aanzicht. Hier wordt zichtbaar hoeveel plaats de koloniale kerk in de voormalige Incahoofdstad innam. Een bezoek aan een kerk past vooral als je naast het steenwerk ook belangstelling hebt voor religieuze kunst en inrichting. Voor het stratenbeeld kun je juist langer buiten blijven: vanaf het plein waaieren de wandelingen door het centrum uit.

Qorikancha: tempel en klooster op dezelfde plek

Qorikancha was de Zonnetempel van de Inca's. De combinatie met het latere klooster Santo Domingo maakt het een van de duidelijkste plekken om de veranderende stad te begrijpen. Het zorgvuldig afgewerkte steenwerk krijgt meer betekenis wanneer je het als onderdeel van een religieus complex bekijkt. Neem hier tijd voor de ruimten en hun onderlinge verband, in plaats van alleen voor de buitenmuur.

Ook buiten de monumenten is veel te zien. De muren langs straten zoals Loreto en Hatunrumiyoc maken een wandeling door Cusco interessant zonder dat je voortdurend ergens naar binnen hoeft. Met een gids kun je juist die bouwsporen laten uitleggen; zelfstandig rondlopen past beter wanneer je onderweg graag van richting verandert of ergens blijft zitten.

San Blas: smalle straten en ambachtswerk

San Blas ligt hoger dan het plein. De wijk staat bekend om zijn koloniale huizen, ateliers en winkels met ambachtswerk. De straten zijn smal en lopen stevig op; een korte afstand op de kaart kan daardoor meer lopen betekenen dan je verwacht. Voor een bezoek draait het hier om de buurt als geheel, met ruimte om bij een werkplaats of winkel te kijken. Vraag bij iets dat je wilt kopen hoe en door wie het is gemaakt.

Lijkt het je fijn om tussen die straten te overnachten, kijk dan ook naar de laatste meters naar het hotel. Trappen en de helling blijven er na het avondeten gewoon liggen. Voor wie liever minder klimt, is een verblijf lager in het centrum een logische keuze; San Blas blijft dan een wandeling voor overdag.

San Pedro: een markt waar de stad boodschappen doet

De overdekte Mercado San Pedro neemt een heel stadsblok in beslag. Naast eetkramen vind je er ambachtswaar en kruidenverkopers. Het marktgebouw dateert uit de twintigste eeuw: ook dat is Cusco, naast alle Inca- en koloniale geschiedenis. Een bezoek past goed als je benieuwd bent naar wat er wordt verkocht en gekookt, of tussen monumenten even iets anders wilt doen.

Maak er gerust een maaltijdstop van als je een kraam vindt die je aanspreekt. Vraag wat er wordt bereid en wijs aan wat je wilt proberen. Je hoeft daarvoor geen complete lijst regionale gerechten te kennen. Wie liever langer aan tafel zit, kan de markt gebruiken om ingrediënten te bekijken en daarna elders gaan lunchen.

Museo Inka: de voorwerpen achter de grote muren

Museo Inka is gevestigd in het Palacio del Almirante aan de Cuesta del Almirante. De collectie gaat over de Inca's én over culturen die hen voorafgingen, met keramiek, metaalwerk en textiel. Dat is een mooie aanvulling op de bouwwerken buiten: hoe werden dingen gemaakt, gebruikt en versierd? Er zijn ook mummies in de collectie. Bespreek dat vooraf als je met kinderen gaat of liever geen menselijke resten ziet.

Saqsaywaman: grote muren boven Cusco

Ten noorden van het centrum ligt Saqsaywaman op een plateau. De monumentale muren maken deel uit van een veel groter archeologisch park, waartoe ook plekken als Q'enqo en Tambomachay behoren. In de koloniale tijd werden stenen uit het complex opnieuw gebruikt voor gebouwen in Cusco. Stad en terrein zijn dus niet alleen door de ligging met elkaar verbonden.

Dit verdient een eigen dagdeel. Vanuit San Cristóbal en San Blas bestaan wandelverbindingen naar het park; er zijn ook toegangswegen voor vervoer. Kies bewust of je de klim wilt meenemen of je energie voor het terrein bewaart. Een excursie met meerdere vindplaatsen geeft een breder beeld, maar minder tijd per plek. Kijk daarom naar de daadwerkelijke stops, niet alleen naar de naam ‘city tour’.

Een gerecht dat bij een feest hoort

Chiriuchu hoort in Cusco bij Corpus Christi. Het wordt koud gegeten en brengt heel verschillende ingrediënten samen, waaronder maïs, kaas, cuy, gevogelte en cochayuyo, een eetbaar zeewier. Het is een feestgerecht dat iets vertelt over de stad en haar tradities, geen maaltijd die je op elk moment op iedere menukaart hoeft te vinden.

Voor je gewone stadsdagen zijn de markt en een maaltijd in het centrum goede aanknopingspunten. Kies eens op wat je onderweg tegenkomt in plaats van alle lunches vooruit vast te leggen. Heb je juist een specifiek gerecht in gedachten, vraag dan naar de bereidingswijze en of het die dag wordt gemaakt.

Hoeveel tijd geef je de stad?

Twee volle stadsdagen zijn een bruikbaar vertrekpunt als je een paar grotere bezoeken wilt afwisselen met buurten en maaltijden. Je kunt het plein, Qorikancha en San Pedro bij elkaar houden, en op een andere dag San Blas met een museum of Saqsaywaman combineren. Dat is een voorstel om mee te schuiven; je hoeft niet ieder genoemd bezoek in die twee dagen te stoppen.

De Heilige Vallei, Machu Picchu en de hogere berguitstappen komen daar als eigen reisdelen bij. Maak onderscheid tussen nachten in Cusco en dagen waarop je daadwerkelijk in de stad bent. Wie elke ochtend vroeg wordt opgehaald, kan meerdere nachten blijven en toch nauwelijks iets van Cusco zien.

Handig voor je verblijf

Gebruik de Plaza de Armas, Qorikancha, San Pedro en San Blas als oriëntatiepunten bij het kiezen van een hotel. Beoordeel de looproute en de helling, niet alleen de afstand. Vraag bij een vroege aankomst naar bagageopslag en wanneer de kamer beschikbaar is. Vertrek je naar de vallei en kom je terug naar hetzelfde hotel, bespreek dan of een deel van de bagage kan blijven.

Toegang tot een monument, begeleiding door een gids en vervoer zijn verschillende onderdelen van een bezoek. Zet eerst je eigen selectie vast en controleer daarna welke entrees daarbij horen bij de betreffende locaties. Zo kun je een kerk, markt, museum en archeologisch terrein combineren zonder ervan uit te gaan dat één tour of ticket alles dekt.